Choroba wieńcowa (CAD) wciąż pozostaje jedną z głównych przyczyn zgonów na świecie. Współczesne badania kardiologiczne koncentrują się wokół jednego zasadniczego pytania: dlaczego niektóre blaszki miażdżycowe w tętnicach wieńcowych przez długi czas nie dają żadnych objawów, podczas gdy inne prowadzą do zawału serca?
Tradycyjnie ocena ryzyka sercowo-naczyniowego opierała się przede wszystkim na stopniu zwężenia tętnic oraz obecności zwapnień w tętnicach wieńcowych. Rozwój angiografii tomografii komputerowej tętnic wieńcowych (CCTA) oraz wspomaganej sztuczną inteligencją analizy blaszek miażdżycowych ujawnia jednak znacznie bardziej złożony obraz: biologiczne właściwości blaszki mogą być równie istotne jak stopień zwężenia naczynia.
Zwapniałe blaszki miażdżycowe odgrywają istotną rolę w ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego, ponieważ stanowią mierzalny wskaźnik miażdżycy tętnic wieńcowych. Ilość wapnia odkładającego się w tętnicach wieńcowych, wyrażana za pomocą wskaźnika zwapnienia (Coronary Artery Calcification – CAC), jest silnie związana zarówno z obecnością choroby wieńcowej, jak i z prawdopodobieństwem wystąpienia przyszłych zdarzeń sercowo-naczyniowych.
Wyniki badania DISCHARGE wykazały znaczny wzrost częstości występowania potwierdzonej choroby wieńcowej – od 4,1% u pacjentów z wynikiem CAC równym 0 do 76,1% u pacjentów z wynikiem CAC wynoszącym co najmniej 400. Podobną sytuację obserwujemy u pacjentów z zaawansowanymi zwapnieniami tętnic wieńcowych. W tym przypadku odnotowano najwyższe ryzyko poważnych niepożądanych zdarzeń sercowo-naczyniowych (MACE) [1].
W związku z tym ocena wskaźnika CAC stała się ważnym, nieinwazyjnym narzędziem stratyfikacji ryzyka sercowo-naczyniowego. Pomaga lekarzom identyfikować pacjentów, którzy mogą odnieść korzyści z pogłębionej diagnostyki lub intensyfikacji leczenia profilaktycznego.
Zwapnienia stanowią jednak tylko jeden z aspektów choroby miażdżycowej. Brak złogów wapnia w tętnicach wieńcowych nie musi oznaczać braku blaszek miażdżycowych. Coraz więcej danych wskazuje, że u pacjentów z wynikiem CAC równym zero nadal mogą występować klinicznie istotne blaszki nieuwapnione (miękkie), w tym zmiany o cechach związanych ze zwiększonym ryzykiem sercowo-naczyniowym [1].
Rozwój blaszek miażdżycowych w tętnicach wieńcowych jest złożonym, ale dynamicznie postępującym procesem biologicznym, któremu towarzyszą zmiany w składzie i morfologii blaszek. We wczesnym stadium zmiany te składają się przede wszystkim z bogatej w lipidy, nieuwapnionej tkanki, której towarzyszy stan zapalny w ścianie tętnicy. Takie blaszki mogą wykazywać cechy podatności na destabilizację, co zwiększa ryzyko ich pęknięcia, a w konsekwencji wystąpienia ostrych zespołów wieńcowych.
W miarę postępu miażdżycy powtarzające się epizody zapalenia, uszkodzenia tkanek i procesów naprawczych sprzyjają przebudowie macierzy zewnątrzkomórkowej oraz odkładaniu się wapnia. Z czasem blaszki nieuwapnione mogą przekształcać się w blaszki mieszane, a następnie w zmiany o znacznym stopniu zwapnienia.
Chociaż zwapnienia są na ogół uznawane za wskaźnik zaawansowanej miażdżycy, zarówno składniki uwapnione, jak i nieuwapnione mają znaczenie dla całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego. Dlatego ocena składu blaszek i całkowitego obciążenia miażdżycą dostarcza istotnych klinicznie informacji wykraczających poza samą ocenę stopnia zwężenia światła tętnicy.
Przez dziesięciolecia obrazowanie w kardiologii koncentrowało się przede wszystkim na jednym pytaniu:
W jakim stopniu blaszka miażdżycowa zwęża tętnicę?
Obecnie coraz więcej badań wskazuje, że istotniejsze może być inne pytanie:
Jak niebezpieczna jest sama blaszka miażdżycowa?
Wiele zawałów serca ma swój początek w zmianach, które nie powodują znaczącego zwężenia tętnicy. O prawdopodobieństwie wystąpienia przyszłych zdarzeń sercowo-naczyniowych często decydują bowiem właściwości biologiczne samej blaszki miażdżycowej.
Historycznie ocena choroby wieńcowej koncentrowała się przede wszystkim na wykrywaniu i określaniu stopnia zwężenia światła tętnic (lumen, stenoza). Coraz więcej danych wskazuje jednak, że obciążenie miażdżycą, skład blaszek oraz ich cechy morfologiczne dostarczają dodatkowych informacji prognostycznych, wykraczających poza samą ocenę stopnia zwężenia naczynia.
Ta zmiana odzwierciedla szerszą ewolucję współczesnej kardiologii. Lekarze coraz częściej starają się nie tylko ocenić, czy przepływ krwi w naczyniu jest upośledzony, lecz także zrozumieć biologiczny przebieg i aktywność procesu miażdżycowego.
Zaawansowane obrazowanie tętnic wieńcowych w tomografii komputerowej (CT) umożliwia obecnie szczegółową ocenę objętości blaszki miażdżycowej, jej składu oraz cech blaszki wysokiego ryzyka, wspierając bardziej kompleksową ocenę ryzyka sercowo-naczyniowego i spersonalizowane zarządzanie opieką nad pacjentem.
Najnowsze dane naukowe potwierdzają rosnące znaczenie ilościowej i jakościowej analizy blaszek miażdżycowych w diagnostyce oraz ocenie choroby wieńcowej.
Badanie zaprezentowane podczas kongresu ESC 2026 wykazało, że ilościowa analiza tętnic wieńcowych w tomografii komputerowej wspomaganej sztuczną inteligencją (AI-QCT) oraz całkowita objętość blaszki miażdżycowej (TPV – total plaque volume) dostarczają istotnych informacji prognostycznych w długoterminowej obserwacji pacjentów z podejrzeniem choroby wieńcowej.
W grupie 1385 pacjentów obserwowanych przez medianę 7,1 roku większe obciążenie blaszką miażdżycową, określane za pomocą procentowej objętości miażdżycy (PAV, Percent Atheroma Volume), było niezależnie związane z występowaniem poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych po 3, 6 i 9 latach obserwacji [2].
Dodatkowe wyniki przedstawione podczas ESC Congress 2026 pokazały, że automatyczna ocena całkowitej objętości blaszek miażdżycowych (TPV) oparta na algorytmach głębokiego uczenia poprawia przewidywanie pierwszych incydentów wieńcowych w porównaniu z tradycyjnymi skalami ryzyka sercowo-naczyniowego, oceną zwapnień występujących w tętnicach wieńcowych oraz standardową interpretacją badań CCTA [3].
Łącznie wyniki te podkreślają rosnącą rolę ilościowej analizy blaszek miażdżycowych jako wartościowego biomarkera obrazowego służącego do długoterminowej oceny ryzyka sercowo-naczyniowego oraz wspierania działań z zakresu kardiologii prewencyjnej.
Pomimo coraz większej liczby dowodów łączących cechy blaszek podatnych na destabilizację z ryzykiem przyszłych zdarzeń sercowo-naczyniowych, nadal trudno wdrożyć kompleksową ocenę ich właściwości biologicznych w codziennej praktyce klinicznej.
W przeszłości wytyczne dotyczące leczenia, modele refundacji oraz organizacja pracy klinicznej koncentrowały się na wykrywaniu zwężeń ograniczających przepływ krwi. W rezultacie w wielu systemach ochrony zdrowia to właśnie stopień zwężenia nadal odgrywa dominującą rolę w podejmowaniu decyzji klinicznych.
Ponadto, kompleksowa charakterystyka blaszki wiąże się z dodatkowymi wyzwaniami praktycznymi. Ocena blaszki o niskiej gęstości, obciążenia blaszką, remodelingu oraz składu blaszki wymaga specjalistycznej wiedzy i znacznego czasu poświęconego na interpretację (nawet do 5 godzin dla jednego pacjenta!). Dodatkowo, ręczna ilościowa ocena blaszki może wymagać czasochłonnego przetwarzania obrazów (post-processingu) i jest obarczona zmiennością między obserwatorami.
Do niedawna ograniczenia te uniemożliwiały szerokie wdrożenie oceny sercowo-naczyniowej skoncentrowanej na blaszce miażdżycowej.
AI zmienia rolę angiografii tomografii komputerowej tętnic wieńcowych – z badania ukierunkowanego przede wszystkim na wykrywanie zwężeń na kompleksowe narzędzie do charakterystyki blaszek miażdżycowych i oceny ryzyka sercowo-naczyniowego.
Ilościowa analiza blaszek wspomagana przez AI umożliwia automatyczną i powtarzalną ocenę następujących parametrów:
Co istotne, sztuczna inteligencja znacząco skraca czas analizy, a jednocześnie zwiększa jej spójność oraz powtarzalność, i umożliwia zastosowanie tej metody na większą skalę.
Badania wykazały, że analiza blaszek wspomagana przez AI może zapewniać wysoką zgodność wyników z oceną dokonywaną przez doświadczonych specjalistów, a także dostarczać istotnych klinicznie informacji prognostycznych wykraczających poza możliwości tradycyjnych metod oceny ryzyka [4].
Przejście od oceny stopnia zwężenia tętnic do kompleksowej charakterystyki blaszek miażdżycowych jest ściśle związane z misją Brighter Imaging.
Brighter Imaging wykorzystuje zaawansowane technologie sztucznej inteligencji, aby przekształcać rutynowe badania CCTA w praktyczne informacje wspierające ocenę stanu układu sercowo-naczyniowego. Dzięki automatycznej ocenie zwężeń tętnic wieńcowych, obciążenia blaszkami miażdżycowymi, ich składu oraz postępu choroby platforma umożliwia bardziej kompleksową ocenę choroby wieńcowej.
W miarę jak kolejne dowody naukowe podkreślają znaczenie biologii blaszek podatnych na destabilizację, rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji, takie jak Brighter Imaging, mogą przyczyniać się do upowszechnienia zaawansowanej analizy blaszek miażdżycowych, zwiększenia powtarzalności wyników i dostępności klinicznej. Może to wspierać wcześniejszą identyfikację pacjentów z grupy wysokiego ryzyka oraz lepsze dostosowanie działań profilaktycznych do indywidualnych potrzeb.
Blaszka miażdżycowa o największym znaczeniu klinicznym wcale nie musi być ani największa, ani powodować największego zwężenia światła tętnicy.
Coraz więcej danych wskazuje, że obciążenie miażdżycą, skład blaszek oraz ich cechy świadczące o podatności na destabilizację należą do kluczowych czynników determinujących ryzyko sercowo-naczyniowe. Wraz z rozwojem metod obrazowania w kardiologii punkt ciężkości stopniowo przesuwa się z samego wykrywania zwężonych tętnic na zrozumienie biologicznego przebiegu choroby miażdżycowej.
Dzięki analizie CCTA wspomaganej przez sztuczną inteligencję oraz ilościowej ocenie blaszek miażdżycowych lekarze mogą uzyskać pełniejszy obraz choroby wieńcowej. Umożliwia to wcześniejsze wykrywanie cech blaszek wysokiego ryzyka, dokładniejsze monitorowanie postępu choroby oraz stopniowe przechodzenie do modelu opieki kardiologicznej opartego na rzeczywistej profilaktyce. Platformy takie jak Brighter Imaging przyspieszają tę transformację, wprowadzając zaawansowaną analizę blaszek miażdżycowych w tętnicach wieńcowych do codziennej praktyki klinicznej.
BIBLIOGRAFIA:
[1] Graylight Imaging. Coronary artery calcification and… beyond calcification. https://graylight-imaging.com/blog/coronary-artery-calcification-and-beyond-calcification/
[3] ESC Congress 2026 presentation on automated deep-learning quantification of coronary plaque volume demonstrating incremental predictive value over traditional risk factors, CAC scoring, and conventional CCTA findings. https://www.acc.org/latest-in-cardiology/articles/2026/08/24/12/30/sat-jacc-studies-esc-2026
[4] Basunia A, Jagasia D, Jamal F. AI-Guided Coronary Plaque Analysis from Coronary CTA: An Emerging Paradigm for Personalized Preventive Cardiology. Applied Radiology, 2026. https://www.appliedradiology.com/articles/ai-guided-coronary-plaque-analysis-from-coronary-cta-an-emerging-paradigm-for-personalized-preventive-cardiology
